Weetjes: archief

Op onze homepage vind je maandelijks een nieuw weetje. In ons archief worden alle vorige weetjes (wetenschappelijk, historisch, taalkundig...) verzameld.

Februari 2012
Simon Stevin (Brugge, 1548 - Den Haag of Leiden, 1620) bedacht Nederlandse namen voor wetenschappelijke begrippen. Enkele voorbeelden zijn evenaar, evenredigheid (equiratio, analogia), evenwijdig (evenwijdich, parallel), een gegeven, kegelsnede, lanckworpigh (nu: langwerpig), loodrecht (perpendiculair), middellijn (diameter), raaklijn (tangens), rede (ratio, logos), scheikunde (chemie), stelkunde (algebra), vlak (bij Stevin vlack), wiskunde (wisconst, mathematica), wijsbegeerte (filosofie). Zo kreeg het Nederlands eigen wetenschappelijke woorden, waar andere Europese talen leenwoorden gebruiken.

Januari 2012
Een zinnetje dat vaak gebruikt wordt voor een letterproef: "The quick brown fox jumps over the lazy dog." Vertaald: "De snelle bruine vos springt over de luie hond." Je vindt er elke letter van het alfabet in terug. Zo een zin noemt men een pangram.

December 2011
Wist je dat Duitsland 81.471.834 inwoners telde in juli 2011? Ter vergelijking: België heeft momenteel 11.007.020 inwoners.

November 2011
Wist je dat de Duitse taal de meest gesproken moedertaal in Europa is?
Zo'n 100 miljoen mensen spreken Duits. In Duitsland zelf natuurlijk, Oostenrijk, grote delen van Zwitserland en Noord-Italië, Liechtenstein, Luxemburg. Zelfs in België (Oostkantons) is Duits de moedertaal van enkele tienduizenden Belgen. Ter vergelijking: Engels is in Europa de moedertaal van ongeveer 55 miljoen mensen, voor Frans geldt hetzelfde. De kans dat je Duits tegenkomt op vakantie of in je werk is dus groot!

Oktober 2011
Wist je dat je op www.boekenzoeker.org de nieuwste boekentips vindt?

September 2011
Goudvissen verliezen hun kleur als ze in een donkere of matig verlichte ruimte verblijven. Net zoals mensen hebben de goudvissen licht nodig om een mooi kleurtje te krijgen.

Juli - augustus 2011
Wist je dat de Eiffeltoren door weersveranderingen tot wel enkele centimeters kan groeien en krimpen?
Door schommelingen van de temperatuur kan de toren tot meerdere centimeters in hoogte groeien en krimpen. De toren is een ontwerp van de Franse architect en constructeur Gustav Eiffel en diende als toegangspoort tot de wereldtentoonstelling van 1889 in Parijs, tevens de honderdste verjaardag van de Franse revolutie. De Eiffeltoren is 317 meter hoog tot aan de top van de vlaggenstok, zonder de televisieantennes mee te rekenen. Met televisieantennes is de toren 324 meter hoog. Afhankelijk van de omgevingstemperatuur kan de toren 15 cm in hoogte veranderen door het uitzetten of inkrimpen van het metaal.

Juni 2011
Wist je dat de lucht een grote druk uitoefent op alles wat er zich in bevindt? Voor ons lichaam is het net alsof op elke cm² een massa van 1 kg staat. Op een gemiddeld volwassen lichaam is dat zo'n 1500 kg. Daarom is het leven misschien soms zo lastig!

Mei 2011
Weet je hoe klein moleculen, de bouwsteentjes van de materie, zijn? Als Columbus een glas water had uitgegoten in de zee en als jij nu een glas water zou scheppen uit de zee, dan zouden er zo'n 250 moleculen uit Columbus' glas bij zijn! Of nog: een koffielepel water bevat minstens evenveel moleculen als er koffielepels water zijn in de Atlantische Oceaan.

April 2011
Wist je dat fata morgana's echt bestaan? Je kunt ze op warme zomerdagen ook bij ons zien. Soms lijkt het alsof je op een asfaltweg een plas water ziet, die verdwijnt als je dichterbij komt. Er is helemaal geen water: je ziet een weerspiegeling van de lucht boven de weg.

Maart 2011
Maandag 14 maart is een hoogdag voor wiskundeliefhebbers, want dan vieren we Pi-dag! Amerikanen schrijven de datum van die dag immers als 3/14 en dit verwijst naar het getal pi (= 3,14...). Het getal π is het getal dat we krijgen wanneer we de omtrek van een cirkel delen door de diameter van die cirkel. De diameter van een cirkel is makkelijk te meten met een liniaal, in tegenstelling tot de omtrek, omdat die niet recht is. Bij iedere cirkel is de verhouding tussen omtrek en diameter hetzelfde, en die grootheid noemen we dus π.

Februari 2011
Wist je dat geluid zich vlugger voortplant doorheen vaste stoffen dan door lucht? Daarom zie je in westerns hoe Indianen met het oor op de grond luisteren of ze hoefgetrappel of een aanstormende trein horen.

Januari 2011
Wist je dat Windsor Castle één van de officiële residenties is van de Britse koninklijke familie? Het kasteel staat in het stadje Windsor in het graafschap Berkshire. Het is het grootste nog bewoonde kasteel ter wereld.

December 2010
Wist je dat licht zich voortplant met een snelheid van 300 000 km/s? Het licht van de zon heeft ongeveer 8 minuten nodig om de aarde te bereiken. Geluid plant zich veel trager voort: bij kamertemperatuur heeft het een snelheid van ongeveer 340 m/s in lucht. Daardoor hoor je de donder een paar tellen later dan dat je de bliksem ziet, hoewel beide fenomenen tegelijk plaatsvinden.

November 2010
Wist je dat grafeen, het materiaal waarmee Geim en Novoselov dit jaar de Nobelprijs fysica wonnen, bestaat uit één laag koolstofatomen en dus eigenlijk een ultradunne potloodstreep is? En dat grafeen tweehonderd keer sterker is dan staaldraad en een miljoen keer beter geleidend dan koper?

Oktober 2010
Wist je dat je maar door één neusgat tegelijk ademt? Het neusgat door welke de lucht het makkelijkst naar binnen stroomt wisselt om de paar uur.

Lees ook het archief met taaltips (september 2006 - september 2010).